Hakaret Suçunda Sosyal Medya Paylaşımları Nasıl Değerlendirilir?

Günlük hayatta internete ulaşmanın kolaylığı ve sağladığı imkanlarla her an elimizin altında olan sosyal medya, düşüncelerimizle dünya arasında hızlı bir köprü yarattı. Ancak bu kolaylığın ve hızın yanında yapılan bir yorum ya da paylaşım, farkında olmadan hukuki sorunlara da yol açabilir. Özellikle hakaret suçu, sosyal medyada sıkça karşılaşılan bir durum olmaya başladı. Peki, bir paylaşım hangi durumlarda hakaret suçu sayılır? İfade özgürlüğü ile hakaret suçu arasındaki ince çizgi nasıl belirlenir? Bu makalede, sosyal medya paylaşımlarının Türk Ceza Kanunu’na (TCK) göre nasıl değerlendirildiğini ve Yargıtay’ın yaklaşımını açık bir şekilde ele alalım.

Hakaret Suçu Nedir?

Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun Şerefe Karşı Suçlar başlığı altında 125. maddesinde düzenlenmiştir. TCK madde 125/1’e göre, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövme yoluyla bu değerlere saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle iletişim kurularak işlenmesi gerekmektedir. Sosyal medya, geniş erişim alanıyla bu suçun sıkça işlendiği bir platform olarak öne çıkacak ve en az üç kişinin üst sınırını binlere çıkarabilecektir.

Sosyal Medyada Hakaret Suçu

TCK madde 125/2’ye göre, hakaretin sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi durumunda da aynı cezalar uygulanır. Burada kanun hakaret suçunun sosyal medya da gerçekleşmesini işlemiştir. Sosyal medya platformlarında hakaret suçu, genellikle aşağılayıcı, küçük düşürücü veya onur kırıcı ifadeler içeren paylaşımlar, yorumlar veya mesajlarla işlenir. Örneğin, bir kişiye yönelik hakaret içeren bir sosyal medya gönderisi veya yorumu, bu suçun kapsamına girebilir.

Sosyal Medyada Hakaretin Özellikleri

Sosyal medya, geniş kitlelere ulaşma potansiyeliyle hakaret suçunun etkisini artırır. Bir paylaşımın hakaret suçu oluşturup oluşturmadığını değerlendirirken, kullanılan ifadelerin içeriği büyük önem taşır. Kelimeler, ifadeler veya görseller, bir kişinin onur ve saygınlığını zedeleyici nitelikteyse, suç kapsamına girebilir. Örneğin, aşağılayıcı veya küçük düşürücü bir paylaşım, hakaret suçu unsurlarını taşıyabilir.

Paylaşımın Kapsamı ve Aleniyet

Paylaşımın erişim alanı, suçun değerlendirilmesinde önemli bir unsurdur. Özel bir mesaj (örneğin, doğrudan mesaj) ile yapılan paylaşımlar sınırlı bir etkiye sahipken, Twitter (X), Instagram veya Facebook gibi herkese açık platformlardaki paylaşımlar, TCK madde 125/3’te belirtilen “aleniyet” unsurunu taşır. Burada herekse açık profillerden, gizli profillere bir çok seçenek ve ihtimali karşımıza çıkacaktır. Aleniyet, suçun geniş bir kitleye ulaşması nedeniyle mağdurun uğradığı zararı artıracağından ceza için ağırlaştırıcı bir neden olarak kabul edilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 02.10.2017 tarihli, 2017/8539 Esas, 2017/10706 Karar sayılı kararında, aleniyet unsuruna da vurgu yapılmıştır. Kararda, sanığın Twitter hesabından herkesin görebileceği şekilde paylaşım yaparak katılana hakaret ettiği sabit bulunmuş ve aleniyet nedeniyle TCK madde 125/4 uyarınca cezada artırım yapılması gerektiği belirtilmiştir. Aleniyetin, mağdurun onur ve şöhretine daha fazla zarar verdiği ve hukuka aykırılık teşkil eden fiilin aleni olarak icra edildiği ifade edilmiştir. Bu karar, sosyal medya platformlarının geniş erişim alanı nedeniyle aleniyet unsurunun kolaylıkla oluşabileceğini göstermektedir.

Failin Niyeti

Hakaret suçunun oluşumunda, paylaşımı yapan kişinin niyeti önemli bir faktördür. Failin amacı, karşı tarafı küçük düşürmek, aşağılamak veya itibarını zedelemekse, bu durum suçun kast unsuru olarak değerlendirilir. Mahkemeler, paylaşımın içeriğini ve bağlamını inceleyerek failin niyetini belirler. Örneğin, alaycı veya tahkir edici bir üslup, hakaret niyetini gösterebilir. Paylaşılan gönderilerde tırnak içine alınarak yazılan alaycı kelimeler dahi hakaret suçunun unsurlarını oluşturabilecektir.

İfade Özgürlüğü ve Hakaret Arasındaki Sınır

İfadenin somut olaydaki yeri, paylaşımın eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğunu ayırt etmede belirleyici bir rol oynar. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, ifade özgürlüğünü korurken, bu özgürlük başkalarının onurunu zedeleme hakkını da vermez. Bir futbol maçı sonrası yaptığı taraftarın, “Rakip takım çok iyi bir performans sergiledi, ama teknik direktörün verdiği bazı kararlar bizi zor durumda bıraktı” diyerek eleştirisini dile getirebilir. Bu ifade, yapıcı bir eleştiri olarak değerlendirilir. Ancak, “Teknik direktör tamamen yeteneksiz, bizim takımımıza zarar veriyor, rezil.” şeklinde bir yorum yapılırsa, bu ifade hakaret boyutuna geçebilir. Çünkü burada sadece performans değil, kişisel bir saldırı söz konusudur. Bu örnekte, ifade özgürlüğü ile hakaret arasındaki sınır, başkasının onurunu zedelememekle çizilir. Ve her olayda somut olay çerçevesinde şartlar değişebilecektir.

Sosyal Medya Paylaşımlarında Hakaret Suçunun Değerlendirilmesi

Sosyal medya üzerinden yapılan bir paylaşımın hakaret suçu oluşturup oluşturmadığını belirlemek için şu unsurlar detaylı bir şekilde incelenir:

İçeriğin Analizi: Paylaşımın içeriği, kullanılan ifadelerin anlamı, tonu ve amacı değerlendirilir. Örneğin, bir kişiye yönelik “hırsız” veya “yalancı” gibi ithamlar, eğer somut bir delile dayanmıyorsa, hakaret suçu olarak kabul edilebilir. Mahkemeler, ifadelerin rencide edici olup olmadığını belirlerken, sözlerin toplumsal algısını ve bağlamını da dikkate alır. Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 16.01.2019 tarihli, 2018/7790 Esas, 2019/1445 Karar sayılı kararında, şüphelinin Twitter hesabından müştekiden bahsederek “pislik, namert, edepsiz, yalancı, silah kaçakçısı, çirkef, imansız, izzetsiz, rüşvetçi, salyasını akıtan, şerefsiz” gibi hakaret içeren ifadeleri retweet ettiği belirtilmiş ve bu paylaşımların hakaret suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Kararda, mevcut delillerin iddianame düzenlenmesi için yeterli şüphe oluşturduğu ifade edilerek, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın bozulmasına hükmedilmiştir. Görüldüğü üzere içerikler tamamen size ait olmasa bile bazı paylaşımların içeriği kovuşturma için yeterli olacaktır.

Aleniyet Durumu: Twitter (X), Instagram veya Facebook gibi platformlarda herkese açık şekilde yapılan paylaşımlar, suçun “aleniyet” unsuruyla işlendiği kabul edilir. Bu durumda, TCK madde 125/4 uyarınca ceza artırılabilir. Aleniyet, paylaşımın geniş bir kitleye ulaşması nedeniyle mağdurun itibarına daha fazla zarar verebilir ve bu durum mahkemelerce ağırlaştırıcı bir neden olarak görülür.

Hedefin Belirliliği: Hakaretin kime yönelik olduğu, suçun değerlendirilmesinde önemli bir unsurdur. Bireye yönelik hakaretler, sosyal medyada daha sık dava konusu olur. Örneğin, bir kişiyi doğrudan hedef alan aşağılayıcı bir paylaşım, suçun bireysel niteliğini güçlendirir ve mahkemelerde daha kolay ispatlanabilir. 

Delil Toplama: Sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçlarında delil toplama kritik bir aşamadır. Ekran görüntüleri, paylaşımın tarihi ve saati, yorumlar veya diğer kullanıcıların tepkileri gibi dijital deliller, mahkemede suçun ispatı için önemlidir. Sosyal medya platformlarının geçici doğası nedeniyledelillerin hızlı bir şekilde toplanması ve saklanması gerekir.

İfade Özgürlüğü ile Denge: Mahkemeler, bir paylaşımın eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğunu ayırt ederken, ifadenin içeriğini, bağlamını ve toplumsal etkisini inceler. Kişinin kişisel yaraları birini etkilerken başkası için aynı acıları hissetirmeyebilir. Örneğin, bir siyasi eleştiri ifade özgürlüğü kapsamında kalabilirken, kişisel onuru hedef alan ifadeler hakaret suçu oluşturabilir. Bu bağlamda, Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2022/327 Esas, 2023/846 Karar sayılı ve 01.03.2023 tarihli kararı, bu ayrımın yapılmasında önemli bir örnek teşkil etmektedir. Söz konusu kararda, sanığın sosyal medya paylaşımında kullandığı “bunadı” ifadesinin rahatsız edici nitelikte olduğu, ancak katılanın onur, şeref ve saygınlığını zedeleyici nitelikte olmadığı belirtilmiştir. Mahkeme, bu ifadenin kaba ve nezaket dışı bir hitap tarzı niteliğinde olduğunu ve hakaret suçunun yasal unsurlarını oluşturmadığını değerlendirmiştir. Ayrıca, paylaşımın içeriği bir bütün olarak incelendiğinde, sözlerin Anayasa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları çerçevesinde ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirileceği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı kaldırılarak sanığın beraatine hükmedilmiştir.

Cezai Sonuçlar

Hakaret suçunun cezai sonuçları, TCK madde 125’e göre belirlenir. Suç, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Eğer hakaret alenen işlenmişse, örneğin herkese açık bir platformda paylaşılmışsa, ceza artırılabilir. Ayrıca, hakaret suçunda şikayet süresi, suçu öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 aydır. Mağdurların bu süreyi kaçırmamaya özen göstermesi, hak arama sürecinde büyük önem taşımaktadır

Sosyal Medyada Hakaret Suçu İçin Yapılması Gerekenler

Dikkatli Paylaşım Yapma

Sosyal medya platformlarında paylaşım yaparken dikkatli olmak, hakaret suçu riskini en aza indirmek için kritik bir adımdır. Paylaşımda kullanılacak kelimeler, ifadeler veya görsellerin bir başkasının onur, şeref ve saygınlığını rencide edebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin, alaycı, aşağılayıcı veya küçük düşürücü ifadelerden kaçınmak, hem yasal sorunları önler hem de sosyal medya ortamında daha yapıcı bir iletişim sağlar. Paylaşım yapmadan önce içeriğin olası etkilerini düşünmek, potansiyel hukuki ve sosyal sonuçlardan korunmaya yardımcı olur.

Delil Toplama

Eğer sosyal medyada hakarete uğradığınızı düşünüyorsanız, delil toplama süreci hızlı ve dikkatli bir şekilde yürütülmelidir. Paylaşımın ekran görüntülerini alarak içeriği, paylaşım tarihini, saatini ve platformunu belgelemek önemlidir. Sosyal medya platformlarının geçici doğası nedeniyle (örneğin, paylaşımların silinebilmesi), bu delillerin saklanması, mahkemede geçerli bir kanıt olarak sunulabilmesi açısından gereklidir. Ayrıca, ilgili yorumlar, tepkiler veya diğer kullanıcıların etkileşimleri de delil olarak kaydedilmelidir. 

Hukuki Destek Alma

Hakaret suçuyla karşılaştığınızda, hukuki haklarınızı öğrenmek ve doğru adımları atmak için bir avukata danışmak büyük önem taşır. Profesyonel hukuki destek, şikayet sürecinin etkili bir şekilde yönetilmesini sağlar ve mağdurun haklarını koruma altına alır. Bir avukat, olayın niteliğine göre en uygun yasal yolları belirtebilir, şikayet dilekçesinin hazırlanmasına yardımcı olabilir ve mahkeme sürecinde rehberlik edebilir. Paylaşım yapılan siteden, paylaşım türüne, içeriğine, söylemlere kadar her bir detay farklı sonuçlar doğurmakta olup en sağlıklı adımları bu konularda uzman biri yapacaktır.

Şikayet Süresine ve Uzlaştırmaya Dikkat Etme

Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’na göre uzlaştırmaya tabi bir suçtur ve şikayet süresi, suçu öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 aydır.  Bu süre içinde şikayette bulunulmaması halinde, dava açma hakkı zamanaşımına uğrar. Ama dikkat etmek gerekir ki hakaret suçunun, bazı özel düzenlemeler nedeniyle uzlaşmaya tabi olmadığı durumlar da mevcuttur. Bu haller, kanunda açıkça belirtilmiştir: TCK m. 125/2’de düzenlenen, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenen hakaret suçlarında uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK m. 253/3). Ayrıca, hakaret suçunun şikayete tabi olmaması durumunda da uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bu haller de aynı maddenin ilgili fıkralarında belirtilmiştir. Bu nedenle, hakarete uğradığınızı düşündüğünüzde, vakit kaybetmeden delilleri toplayarak ve bir avukata danışarak şikayet sürecini başlatmanız önemlidir.

Sonuç

Sosyal medya, ifade özgürlüğünün önemli bir alanı olsa da, hakaret suçu gibi hukuki sınırlara dikkat edilmelidir. Paylaşımlarda başkalarının onurunu zedelememeye özen gösterilmeli, hakarete uğranıldığında ise vakit kaybetmeden deliller toplanarak hukuki yollara başvurulmalıdır. Sosyal medya paylaşımlarının kalıcı olduğu ve hukuki sonuçlar doğurabileceği unutulmamalıdır. Dikkatli paylaşım yapmak ve yasal hakları bilmek, bu süreçte en önemli adımlardır.