Boşanma Nedir, Sebepleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nda boşanmanın tanımı yapılmamıştır. Boşanma için geçerli olarak kurulmuş bir evlenmenin, eşlerin sağlığında kanunda öngörülen sebep ve koşullara dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesi gerekir. O halde boşanmayı evlilik birliğinin hukuken sona erdirilmesi olarak tanımlamak yanlış olmaz. Kanun sistematiğinde boşanma sebepleri özel ve genel olarak ikiye ayrılır. Etkilerine ve sonuçlarına göre ise nisbi ve mutlak boşanma sebepleri olarak sınıflandırılır. Bu yazıda her birinin önemi nedeniyle ileride tek tek ele alacağımız boşanma sebeplerini şimdilik bu kriterlere göre sıralıyoruz. Ankara’da aile mahkemesinde açılacak bir dosyada hangi sebebin seçileceği, ispat stratejisini baştan belirler.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun bağladığı sonuçlara göre mutlak boşanma sebepleri şunlardır: zina (m. 161), hayata kast (m. 162), pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), terk (m. 164), anlaşmalı boşanma (m. 166 f. III) ve eylemli ayrılık sebebiyle boşanma (m. 166 f. IV). Mutlak boşanma sebeplerinde, gösterilen maddî olayın (zina, cürüm vb.) varlığı kanıtlandığında, kusursuz eşin açtığı davada bu olayın evlilik birliğine etkisine bakılmaksızın boşanma kararı verilir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığı ayrıca araştırılmaz; maddî olayın birliği temelinden sarstığı karinedir. • Zina (TMK m. 161) • Hayata kast (TMK m. 162) • Pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162) • Terk (TMK m. 164) • Anlaşmalı boşanma (TMK m. 166/III) • Eylemli ayrılık (TMK m. 166/IV)

Aynı Kanuna göre nispi boşanma sebepleri: suç işleme (m. 163), haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), akıl hastalığı (m. 165) ve evlilik birliğinin sarsılması (m. 166 f. I–II). Nispi boşanma sebebi takdire bağlıdır. Sebebin varlığı halinde, evlilik birliği eşlerden beklenemeyecek düzeyde temelinden sarsılmışsa mahkeme boşanmaya karar verebilir. • Suç işleme (TMK m. 163) • Haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163) • Akıl hastalığı (TMK m. 165) • Evlilik birliğinin sarsılması (TMK m. 166/I–II)

Özel boşanma sebepleri: zina (m. 161), hayata kast (m. 162), pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme (m. 163), haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164) ve akıl hastalığı (m. 165). Genel boşanma sebepleri: evlilik birliğinin sarsılması (m. 166 f. I–II), anlaşmalı boşanma (m. 166 f. III) ve eylemli ayrılık sebebiyle boşanma (m. 166 f. IV).

Zina, Ceza Kanunu’na göre suç olmamasına karşın Medeni Kanun uyarınca mutlak boşanma sebebidir. TMK m. 161: “Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir.” Mutlak sebep demek, başkaca kusur aranmadan zinanın ispatlanması halinde boşanma kararı verilebileceği anlamına gelir. Zinada zamanaşımı: davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur. Kanunda zinanın tanımı yapılmamıştır. Önceki Ceza Kanunu döneminde şikâyete bağlı bir suçken 2005 değişikliğiyle suç olmaktan çıkarılmıştır. Günümüzde boşanma sebebi olarak kabulünün gerisinde TMK m. 185 sadakat yükümlülüğü vardır. Gelenek ve zinaya atfedilen önem açısından ispat için karşı cinsler arasında olağan yoldan fiilî birleşme koşullarının gerçekleşmesi gerektiği yönünde yaklaşım yaygındır. Zina dışındaki, cinsel ilişkiye varan veya varmayan eylemler ise sadakat yükümlülüğüne aykırılık kapsamında genel sebep olan TMK m. 166/1 çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Eşler evlilik birliğinin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamakla yükümlüdür (TMK m. 185). Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış bu yükümlülükle bağdaşmaz. Muhatap eş TMK m. 166’ya dayanarak birliğin temelinden sarsıldığını da ileri sürebilir; davranışlar sistematikse mutlak sebep avantajından yararlanarak TMK m. 162 uyarınca dava açmak yerinde olur. Kanuna göre: “Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kast edilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.” (m. 162) Madde birden çok sebebi bir arada düzenler; her birinin unsurları farklıdır. Hayata kast ve fiziksel şiddet: Zulüm, ağır şiddet, ağır onur kırıcı davranışlarda tek olay bile yeterlidir. Yargıtay, eşine bıçakla tehdit ve fiziksel şiddet uygulanmasını TMK m. 162 kapsamında özel sebep saymıştır. Sürekli fiziksel şiddet “pek kötü muamele” ve “onur kırıcı davranış” olarak nitelendirilmiştir. Eşinin kusurlarını ifşa etmek, hakaret etmek onur kırıcıdır; özellikle aldatma eylemi de onur kırıcı niteliktedir.

TMK m. 163: “Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenmezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.” Terk özel bir boşanma sebebidir ve sıkı şekil şartlarına bağlıdır. TMK m. 164: eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde terk hükümleri işletilebilir. Şekil ve süre koşullarının eksikliği dosyayı düşürebilir. Ankara’da boşanma sebebi seçimi, ispat yükü ve zamanaşımı/hak düşürücü süreler dosyanın kaderini belirler. Karınca Avukatlık olarak Çankaya’da TMK m. 161–166 çerçevesinde sebebin doğru tespiti ve dilekçe stratejisini öneririz; sonraki yazılarda her sebebi ayrıntılı ele alacağız. • Mutlak sebeplerde maddî olayın ispatı yeterlidir • Nispi sebeplerde birliğin sarsılması ayrıca aranır • Zinada 6 ay / 5 yıl hak düşürücü süre • Terk sıkı şekil şartlarına bağlıdır • Sebep seçimi ispat stratejisini belirler