Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat Nedir, Şartları Nelerdir?

Evlilik birliği kimi zaman ömür boyu sürer, kimi zaman belirli bir süre sonra sona erer. Yıllarını birlikte geçiren eşlerin boşanmadan doğan maddi ve manevi zararlarını nasıl karşılayacağı sıkça sorulur. Evlilik sona erince mallar mal rejimi tasfiyesiyle paylaşılır; ancak tasfiye her zaman hakları tam karşılamaz. Aile konutu paylaştırılabilirken; bir tarafın zararına tek taraflı harcamalar, müşterek çocuk giderlerinin tek taraflı karşılanması gibi “mal niteliğinde olmayan hak geçişleri” de tazminat konusu olabilir. Bu hem hukukun hem hakkaniyetin gereğidir. (Mal rejimi için bkz. ilgili yazımız.) TMK m. 174/1: “Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.” İki temel şart vardır: (1) boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatlerin zedelenmesi; (2) talep edenin, talep edilen tarafa göre daha az kusurlu veya kusursuz olması. Örnek: Evlendikten sonra işi bırakıp emeğini ev ve çocuk bakımına veren, birikim veya emeklilik primi oluşturamayan eşin menfaatlerinin zedelendiği açıktır. Ancak bu eş, boşanmada diğer tarafa göre daha fazla kusurluysa maddi tazminat şartları oluşmaz. Eşit kusurda da maddi (ve manevi) tazminata hükmedilemez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 29.11.2018, 2018/2497 E., 2018/13777 K.: Boşanmaya sebebiyet veren olaylarda taraflar eşit kusurlu ise eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmolunamaz (TMK m. 174/1–2). Kadın yararına koşullar oluşmamıştır; maddi–manevi tazminata hükmedilmesi bozmayı gerektirmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 19.02.2015, 2015/1338 E., 2015/2225 K.: Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada davalı kadına kusur yüklenemez; davacı kocanın fiziksel şiddet uyguladığı anlaşılırsa kadın yararına TMK m. 174/1–2 koşulları oluşur. Sosyal–ekonomik durum, fiilin ağırlığı ve hakkaniyet (TMK m. 4, TBK m. 50–52, 58) dikkate alınarak uygun maddi ve manevi tazminata hükmedilmelidir.

Yüksek maddi tazminat için zedelenen mevcut veya beklenen menfaatin yüksek olması ve sağlam delillerle desteklenmesi gerekir. Evlilik içinde birliğin giderlerine yönelik tek taraflı yüksek harcamalar; dekont, fatura vb. belgeler etkili delildir. İkinci etken kusur oranıdır: tazminat yükümlüsünün kusuru talep edene göre oldukça yüksekse, hükmedilebilecek tutar da o oranda yükselir. Ayrıca tarafların maddi durumu ile evlilik süresince yaşanan sosyo-ekonomik ve kültürel seviye miktarı etkiler; asgari ücretle sürdürülen birlik ile iş insanı düzeyindeki birlik arasında fark olması muhtemeldir.

TMK m. 174/2: “Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.” Amaç, kişilik haklarına saldırı sonucu iç dünyada oluşan olumsuzluğu bir ölçüde hafifletmektir; kalp kırıklığının onarımı mal paylaşımı kadar kolay değildir. Şartlar: (1) eşin kişilik hakları saldırıya uğramalıdır; (2) saldırı boşanmaya sebep olan olaylardan kaynaklanmalı (nedensellik); (3) kendisinden tazminat istenen eş kusurlu olmalıdır. Üç şart birlikte oluşursa uygun manevi tazminat istenebilir. Örneğin zina nedeniyle tam kusurlu eşin davranışı, diğer eşte onarımı zor tahribat bırakabilir.

Manevi tutara kesin değer biçmek mümkün olmasa da kanuna göre hal ve şartlara “uygun” bir miktar talep edilir. Somut olay, eşlerin sosyo-ekonomik gücü ve kusur oranı belirleyicidir; sürecin uzman avukatla yürütülmesi yerindedir. Uygulamada haksız çıkılan meblağ oranında karşı vekâlet ücreti korkusu, Anayasa Mahkemesi’nin HMK m. 326/2’yi manevi tazminat alacakları yönünden iptal etmesiyle (25.12.2024, E: 2024/29, K: 2024/226) büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. Yüksek meblağlı manevi talepte, talebin bir kısmının reddi halinde o kısım için vekâlet ücreti ödeme endişesi artık eski düzenlemeye özgü kalmıştır. Ankara’da TMK m. 174 maddi–manevi tazminat, kusur ve delil stratejisi için Karınca Avukatlık olarak Çankaya’da hukuki destek öneririz. • Maddi tazminat: menfaat zedelenmesi + daha az/kusursuz olmak • Eşit kusurda maddi–manevi tazminat yok • Yüksek tutar: delil + kusur + sosyo-ekonomik düzey • Manevi: kişilik hakkı + nedensellik + karşı taraf kusuru • AYM: manevi tazminatta HMK 326/2 iptali