Boşanmada Mal Rejiminin Tasfiyesi Nasıl Gerçekleştirilir?

Evlilik birliği boşanma ile sona erdikten sonra ilk akla gelen, evlilik içinde edinilen taşınır veya taşınmaz malların ne olacağı ve kimin hangi malı ne oranda alacağıdır. Bu sorular, alanında uzman bir avukatla yürütüldüğünde daha sağlıklı çözülebilir. 4721 sayılı TMK’ya göre 01.01.2002’den itibaren aksi kararlaştırılmadıkça uygulanan rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. TMK m. 202: “Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.” Diğer rejimler: mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığıdır; evlilikten önce veya sonra sözleşme ile seçilebilir. Ankara’da mal rejimi davalarında hangi rejimin geçerli olduğu dosyanın ilk tespiti olmalıdır.

TMK m. 218 uyarınca kapsam “edinilmiş mallar” ile “eşlerden her birinin kişisel malı”dır. Edinilmiş mal, rejim sürerken eşlerin karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Örnekler: çalışmanın karşılığı edinimler; sosyal güvenlik veya yardım sandığı ödemeleri; çalışma gücü kaybı tazminatları; kişisel malların gelirleri; edinilmiş malların yerine geçen değerler. Kişisel mallar: yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya; rejim başında ait olan veya miras/karşılıksız kazanma ile elde edilen değerler; manevi tazminat alacakları; kişisel mallar yerine geçen değerler. Tasfiyeye edinilmiş mallar konu olur; kişisel mallar hesaba katılmaz. Sözleşmeyle meslek/işletme kaynaklı bazı değerlerin kişisel mal sayılması veya kişisel mal gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmaması kararlaştırılabilir. Tasfiyede iki alacak öne çıkar: katılma (artık değere katılma) alacağı ve değer artış payı. Katılma alacağında, tasfiye anında çıkarılacaklar düşüldükten sonra diğer eşin, edinilmiş mallardaki artık değere kural olarak yarı (½) oranında hakkı vardır; mülkiyet kimin adına olursa olsun. TMK m. 236: zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir. Sözleşmeyle farklı oran da kararlaştırılabilir. Değer artış payı (TMK m. 227): bir eş, diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız veya uygun karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasındaki değere göre katkı oranında alacak hakkına sahip olur; değer kaybında katkı başlangıç değeri esas alınır. Mal elden çıkarılmışsa hâkim alacağı hakkaniyete göre belirler. Örnek: kişisel mal aracın satılarak eş adına ev alınması; evin değer artışı üzerinden katkı oranında pay talep edilebilir.

TMK m. 229, özellikle boşanma öncesi mal kaçırma niyetli devirlerin tasfiyeye alınabilmesi için eklenecek değerleri düzenler: rejim sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar; rejim devamınca katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler. Dava ihbar edilmişse karar, yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir. Kök aileye olağan dışı “hediye” adı altında yapılan devirler bu şartlarda edinilmiş mallara değer olarak eklenebilir. Kişisel mallardan edinilmiş malların veya tersine borç ödemeleri için tasfiyede denkleştirme talep edilebilir.

Mal ayrılığı (TMK m. 242): her eş yasal sınırlar içinde kendi malvarlığını yönetir, yararlanır ve tasarruf eder. Tasfiyede her eş kendi malıyla masadan ayrılır; evlilik öncesi, sırası ve sonrası arasında bu rejimde pratikte büyük fark doğmaz — mallar “cüzdanın” ve tasfiyenin dışında kalır gibi işler. Paylaşmalı mal ayrılığı: rejim süresince edinilen belirli mallar paylaşılır. Kapsam darır (doktrinde “topal edinilmiş mallara katılma” da denir): rejimin başlamasından sonra edinilmiş ve ailenin ortak kullanımına özgülenmiş mallar (ör. aile konutu) ile ailenin geleceği için yatırımlar (arazi, hisse vb.). Ortak kullanıma özgülenmeyen şirket/işletmeler çoğu kez tasfiye dışında kalır; eşit paylaşım bu gruplar için geçerlidir. Mal ortaklığı: edinilmiş mallara katılmanın “genişletilmiş” hali sayılır. Mallar ortaklık malları ve kişisel mallar olarak ayrılır; genel veya sınırlı mal ortaklığı kararlaştırılabilir. Genel ortaklıkta kişisel mal dışındakiler ve gelirler ortaklığa girer; elbirliği mülkiyeti uygulanır, tek başına tasarruf yoktur. Sınırlı ortaklıkta taşınmaz, kazanç veya meslek araç–gereci gibi kalemler sözleşmeyle dışarıda bırakılabilir. Ankara’da mal rejimi tasfiyesinde rejim türü, katılma ve değer artış payı, TMK m. 229 eklentileri ve denkleştirme birlikte planlanmalıdır. Karınca Avukatlık olarak Çankaya’da boşanma ve mal rejimi dosyalarında hukuki destek öneririz. • Yasal rejim (aksi yoksa): edinilmiş mallara katılma • Katılma alacağı kural olarak ½; m. 236’da azaltma mümkün • Değer artış payı: TMK m. 227 • Mal kaçırma / eklenecek değerler: TMK m. 229 • Sözleşme ile: mal ayrılığı, paylaşmalı ayrılık, ortaklık